Met relaxer kun je een aluminium blikje oplossen


InterviewMetrelaxerkunjeBeeld1

Niet lang na het voltooien van de studie informatica aan de UVA, verruilde de in Suriname geboren Mireille Liong-A-Kong, de stad Amsterdam voor die van Brooklyn, New York. Daar hoorde ze dat naar schatting 73 % van de zwarte vrouwen te kampen heeft met relaxer alopecia (verlies van het haar vergelijkbaar als na een chemokuur), een aandoening waar Liong  zelf mee te maken kreeg. Ze besloot  haar kennis te gebruiken om de schoonheid en de verzorging van kroeshaar te promoten.

Hoe kwam de omslag precies?
De omslag in mijn carrière kwam toen ik verhuisde naar Amerika. Ik werkte in Nederland als IT-consultant voor een Amerikaans bedrijf maar migreerde naar Amerika omdat mijn vriend daar woonde. In die tijd ging ik ook mijn haar anders dragen, omdat ik te maken had met haarbreek wat voor mij niet alleen een sjene (schande) was, maar wat ik ook als pijnlijk en triest ervoer. Elke keer als ik mijn haar relaxte, brak het af. Ik moest dus wat anders. Die ervaring heeft ervoor gezorgd dat ik diep ben gaan nadenken over wat ik met mijn haar doe en waarom.

Wat wil je bereiken?
Ik beheer twee websites, een Nederlandse en een Amerikaanse, die informatie over kroeshaar, kapsels en haarverzorging op een hopelijk inspirerende manier uitdragen.
Het doel is om de perceptie van kroeshaar ten positieve te veranderen. Wat ik daarmee hoop te bereiken is dat het percentage zwarte vrouwen dat te maken krijgt met haarbreek en haaruitval vanwege obsessief en compulsief straigthen, drastisch omlaag gaat.

Dat is wat anders dan strijden voor zelfacceptatie door zwarte mensen
Ik heb er eerlijk gezegd nooit echt bij stil gestaan of die sites een ideaal nastreven. Het gaat er niet alleen om zelfacceptatie door zwarte mensen, het gaat ook om acceptatie van zwart haar in het algemeen. Zelfs na zo’n lange tijd als 150 jaar na de afschaffing van de slavernij zijn natuurlijke kapsels, zoals dreadlocks en kwiekwieba (vlechten plat op het hoofd)geen geaccepteerde kapsels in het bedrijfsleven. De zwarte mens is het enige ras op de aardbol die niet het recht heeft het haar op een natuurlijke manier te dragen. Als je het zo bekijkt, omvatten mijn sites meer dan het nastreven van idealen: het gaat zelfs om een mensenrechtenkwestie.

Hoe wordt er op je inspanningen gereageerd?
Vooralsnog zeer positief en daar ben ik natuurlijk zeer blij mee. Ik moet wel zeggen dat het een hele ontwikkeling is geweest. Op dit moment lijkt natuurlijk kroeshaar net iets meer geaccepteerd dan toen ik pas mijn sites had. Ik kan hele verhalen vertellen over mensen die zich schaamden voor hun haar en het zat ze niet lekker dat ik hiermee bezig was.
Zo vertelde een Curaçaose vrouw ooit per mail dat haar Surinaamse collega behoorlijk boos was geworden, omdat ze haar had gevraagd hoe vaak ze relaxte. Die collega sloeg door en reageerde met: “Durf me nooit, NOOIT, meer iets over mijn gerelaxed haar te vragen en zeker niet waar witte mensen bij zijn.” Het was duidelijk dat zij zich enorm schaamde. De ‘arme’ Curaçaose vrouw mailde me omdat ze was geschrokken van die felle reactie en omdat ze die totaal niet begreep.
Een van de ergste dingen hoorde ik van een Nederlandse die mij mailde dat ze een Zuid-Afrikaanse baby had geadopteerd en dat de Zuid-Afrikanen haar een chemisch middeltje mee hadden gegeven met de instructie dat om de zoveel tijd op het haar van de baby te smeren. Ze vond het zwaar chemisch ruiken en voelde er niets voor om het te gebruiken. Het leek haar gevaarlijk.
Ook heeft een Surinaamse journalist mij gevraagd waarom ik me bezighoud met kroeshaar en niet met gestraight haar. Dat zijn echt van die vragen waar ik niets mee kan.
Zo kan ik nog vele anekdotes vertellen, maar de boodschap lijkt me duidelijk. Kroeshaar, in de natuurlijke vorm, wekte vroeger duidelijk negatieve reacties op en waarschijnlijk doet het dat nog steeds. Als je om je heen kijkt kun je er niet omheen. 73 % van de mensen die relaxers gebruiken heeft last van haaruitval. En wat doen we? We camoufleren het met een weave.

Heb je verschillen ervaren tussen Suriname, Nederland en de Verenigde Staten wat betreft de sociale positie van zwarte mensen?

Het zijn allemaal westerse landen met subtiele verschillen die fundamenteel typerend zijn voor elk van die landen. Het feit dat de VS tegenwoordig een zwarte president hebben, maakt dat de democratie er naar mijn mening echt maximaal is. Voor elk land geldt dat zwarte mensen díe positie in de maatschappij innemen waarvoor ze strijd hebben gevoerd. Nergens in de diaspora hebben zwarte mensen hun plek “gratis” gekregen. In Suriname lijkt het alsof de afschaffing van de slavernij ons is gegeven, maar in werkelijkheid hebben we er gedurende eeuwen keihard voor gestreden. Zonder de marrons ( gevluchte slaven die vanuit het oerwoud een guerillastrijd begonnen), zonder de subtiele strijd van de huis- en de plantageslaven waren we nu misschien nog slaaf. Denk heel simpel na: waarom zou een bedrijf zijn gratis werknemers opgeven?

Hoe beïnvloedt dit onderwerp jou?
Mijn komst naar Amerika heeft een hele grote invloed gehad op mijn denken over de zwarte cultuur. In Suriname nam ik de zwarte cultuur voor lief. Eigenlijk boeide het onderwerp me niet zo. Ik moet zelfs eerlijk bekennen dat ik misschien niet een heel positief denkbeeld had over onze zwarte cultuur in Suriname. Totdat mijn man, die ook Surinamer is, mij kritische vragen begon te stellen waarom ik dacht zoals ik dacht. Ik werd toen gedwongen om er echt over te gaan nadenken. Ik moest toen ook erkennen dat ik zelf stereotype ideeën had over zwarte mensen. Ik realiseerde me dat het niet zo gek is dat andere volkeren een stereotype zienswijze hebben over ons wanneer wij zelf zo over onszelf denken. Ik vond dat hierin wat moest veranderen, dus hing ik het principe aan: verander de wereld, begin bij je zelf. Ook de manier waarop over kroeshaar gedacht wordt, heeft heel veel invloed gehad op mijn bewustzijn van zwarte vrouw. Ik heb me nooit geschaamd voor mijn kroeshaar en ik moest gaan leren begrijpen waarom mensen zich wel schaamden over hun haar.

Hoe denk jij over de stelling dat de slavernij de directe oorzaak is in de huidige tijd voor gebroken gezinnen, voor een negatief zelfbeeld en voor een intellectuele en culturele achterstand? Zou je nog andere zaken kunnen toevoegen?
Ik meen dat de eerste twee kenmerken feitelijk zijn bewezen. Waar de andere twee punten, een veronderstelde intellectuele en culturele achterstand, vandaan komen weet ik niet. Ik geloof echter niet dat wij zwarte mensen een intellectuele noch een culturele achterstand hebben. Wat dat betreft is het net als met haar: kroeshaar en glad haar zijn totaal verschillend en dus onvergelijkbaar. Je moet kroeshaar niet gaan beoordelen met behulp van westerse standaarden. Je kunt toch evenmin zeggen dat glad haar “slecht haar” is, omdat je er moeilijker kwiekwieba mee kunt vlechten?
Kijk naar de geschiedenis: het feit dat de Marrons hele gemeenschappen hebben gesticht op een totaal nieuw continent en legers met modernere wapens hebben verslagen, dan kun je het niet meer hebben over een gemeenschap met een intellectuele achterstand! Integendeel, hieruit blijkt een groot vernuft! We krijgen vaak genoeg niet de gelegenheid, maar aan intellect ontbreekt het zeker niet in de zwarte gemeenschap.

Hoe kijk jij ertegenaan dat je tegenwoordig steeds meer gerelaxed haar ziet, zelfs bij de first lady en haar jonge kinderen? Zie jij haar als een rolmodel?

Als je naar het totale plaatje in de geschiedenis kijkt van ons haar, zie je eerst de Afromovement: I am black and I am proud. Het kapsel van Angela Davis, de afro, raakte in zwang tijdens die Black Movement. In tegenstelling tot de moeders en grootmoeders in die generatie weigerden zwarte jongens en meisjes toen over de hele wereld nog langer hun haar glad te maken. In die periode ging het vooral om de strijd voor gelijke burgerrechten, zoals stemrecht en het recht op een lening of te wonen in een wijk waarvoor je kiest. Het ging minder direct om het promoten van een zwart schooheidsideaal.
Na de jaren 60, toen het grootste deel van die burgerrechten bij wet geregeld waren, ging men weer massaal aan het werk. In de carrièrestrijd op de (meestal blanke) werkvloer werd dan de rechte, westerse haarlook  weer belangrijk.
Wat ik hiermee wil aangeven is dat haar en vooral kroeshaar in de geschiedenis steeds een weerspiegeling is van de ideeën in een bepaalde periode. Op dit moment  kunnen we gelukkig kiezen. Ik denk dat iedere vrouw mag kiezen voor welke haarstijl dan ook. Waar ik de grens trek, is als vrouwen het haar obsessief gaan relaxen ondanks het feit dat het haar breekt.
Uiteraard zou ik het geweldig vinden als de First Lady het haar kroes zou dragen maar wat ik belangrijker vind is dat ze een fantastische, lieve, intelligente vrouw is, een voorbeeld voor alle zwarte vrouwen.

Is relaxen echt zo ongezond?
Als je puur naar de ingrediënten kijkt zul je zien dat relaxers de meest schadelijke beautyproducten zijn in de schappen. Aanvankelijk, toen ik dit verkondigde, kreeg ik nogal wat tegenstand te verduren. Daarom ben ik blij dat Chris Rock dit thema heeft laten zien in de film Good hair. Mensen die op een groot scherm zien dat een relaxer een aluminium blikje kan oplossen, schrikken daarvan. Hopelijk is het nu dus niet alleen bij mij maar ook bij een groter publiek bekend.

Om het over de positie van zwarte vrouwen te hebben: zowel in de landen van de diaspora als in Europa zijn veel moeders alleenstaand. Wat zijn hier de negatieve gevolgen van en hoe zouden we deze spiraal van moeder op dochter kunnen doorbreken?
Dit is geen eenvoudig probleem en iedere situatie is anders, dus het is niet zo makkelijk om er een algemene uitspraak over te doen. Zelfs als je bent getrouwd met alle goede bedoelingen kan het mis gaan.
Maar wat ik over het algemeen denk dat zou helpen is, dat vrouwen meer voor zichzelf moeten opkomen. Daarmee bedoel ik dat ze beter voor zichzelf en een hun carrière kunnen kiezen dan voor tienermoeder worden. Dus ze zouden tienerzwangerschappen moeten voorkomen, zodat ze niet al heel jong met de zorg voor kinderen zitten, en geen kant meer op kunnen. Vrouwen hebben meer power dan ze denken.
Verder wil ik opmerken dat we vaak een stereotype beeld hebben van de alleenstaande zwarte moeder. Echter, hier in Amerika heb je steeds meer alleenstaande blanke moeders. Bij zwarte vrouwen is het verschijnsel waarschijnlijk een graadje erger vanwege onze historie.
Zoals ze hier in Amerika zeggen: “When America sneezes, black people get pneumonia.” Dit betekent dat als er iets gaande is, dat het duidelijkst waarneembaar is bij de zwarte mensen. 

Waaraan zouden de zwarte gemeenschappen in Suriname, Nederland en de Verenigde Staten moeten werken? Welke specifieke rol zie je hierin voor vrouwen en voor mannen?
Ik vind dit een heel moeilijke vraag om zo uit de losse pols te beantwoorden, want het is enorm complexe materie. Wat ik weet,is dat we allemaal baat zouden hebben bij een stukje zelfkennis en economische ontwikkeling. Dit geldt uiteraard voor vrouwen èn mannen.

Black is beautiful. Wat roept deze uitspraak bij jou op?
Ambivalentie. Aan de ene kant begrijp ik waar die uitspraak vandaan komt en het doel daarvan, aan de andere kant denk ik niet dat iemand mooi is, alleen omdat die zwart is.
Mooi is een relatief begrip en gaat alleen over de buitenkant, het is oppervlakkig. Zwart zijn heb je meegekregen, je hebt er niks voor hoeven doen, het is zoals ik het zie een geschenk en het is aan jou om er wat van te maken, iets waarop niet alleen jij, maar ook je familie, vrienden en zo mogelijk de maatschappij, trots kunnen zijn. Niemand is zomaar trots op je omdat je zwart bent.
Mensen zijn trots op president Obama en zijn first lady om wat ze bereikt hebben. Daar hebben ze keihard voor gewerkt. Ze hebben dat echt niet bereikt door achterover leunen en zeggen: “I am black and I am proud”. Wel stralen ze dat uit, omdat het van binnenuit komt. Toen Obama de vraag werd gesteld waarom hij ervoor kiest om “zwart” te zijn terwijl hij een witte moeder heeft, zei hij trots te zijn op de erfenis van de Afro-Amerikaanse geschiedenis als deel van de Amerikaanse geschiedenis. Om die reden heeft hij ook gekozen voor een zwarte vrouw, zo zegt hij in zijn boek Dreams from my father.
Wat ik hiermee wil zeggen is dat daden meer spreken dan woorden.
InterviewMetrelaxerkunjeBeeld2

Tekst: Mireille Liong-A-Kong
kroeshaar.com