Sublieme waanzin

BEETHOVEN: Strijkkwartetten Op. 18, nr. 6 in Bes groot; Op. 130 in Bes groot. Artemis Kwartet. Virgin Classics 694584 0 8

Het Artemis kwartet is sinds jaren een begrip, en hun Beethovencyclus sinds 1998 ook. Opnames daarvan zijn er echter nog nauwelijks. Van een integrale opname of verzamelbox is nog geen sprake. Het Artemis Kwartet had in 2007 een grote verandering in zijn bezetting, een nieuwe tweede viool en altviool zijn erbij gekomen. De hier besproken cd is de tweede Beethoven-opname die met de nieuwe bezetting verschenen is. Deze cd biedt een zeer prettige koppeling van de twee strijkkwartetten in Bes groot. De combinatie is instructief, want ook al komen  de strijkkwartetten uit volkomen uiteenlopende stijlperiodes, het vroege strijkkwartet  in Bes is veruit het meest vooruitstrevende van de zes strijkkwartetten van Op.18, en sluit dus goed aan bij het experimentele karakter van het immense strijkkwartet Op.130. Dat karakter wordt onderstreept door de keuze van de immense Grosse Fuge als slotdeel, een keuze die in de toelichting van de cd vurig wordt  aangeprezen. Ik ben het zelf ook met deze voorkeur eens, al is het jammer dat er geen ruimte op de cd is voor de alternatieve finale, door Beethoven met tegenzin gecomponeerd nadat de weerbarstige Grosse Fuge bij de première zo weinig enthousiasme opriep bij publiek en pers.*

Het Artemis Kwartet heeft een aanpak die een mooie middenweg is tussen (te) lyrisch en supergespierd. Zij spelen niet met de weelderige toon van andere strijkkwartetten, maar maken een vol, gezond geluid. Het is ook duidelijk dat de nieuwere spelers zich naadloos aan het spel van hun collega’s hebben aangepast. Het niveau en de diepgang van hun spel overtreffen zelfs licht de compilatie dubbel-cd van vroegere opnames die tegelijk met deze nieuwe opname is verschenen (Op. 18, nr.2; Op. 59, nr, 3; Op. 131 en 132, op Virgin 607012 0 8).

Het absolute hoogtepunt van de nieuwe cd is de vertolking van de Grosse Fuge, een van de beste versies die ik ooit heb gehoord. De Grosse Fuge is een soort sublieme waanzin die nooit makkelijk bij de luisteraar binnenkomt, laat staan bij de musici die hem uitvoeren. De spelers van het Artemis Kwartet hebben de enorme technische eisen fantastisch in de hand, maar geven niet toe aan de verleiding de harde randjes van dit werk glad te strijken. Alles is ritmisch gelijk en de spelers bereiken zelfs een graad van transparantie en helderheid, maar de ongeriefelijkheid van de muziek, zijn onrustige kern, blijft behouden.

Behalve de Grosse Fuge, zijn er een aantal delen die uitstekend tot hun recht komen. Ik denk in het bijzonder aan het Presto deel van Op.130, met een fantastische weergave van Beethovens dynamische tekens. Minder overtuigend naar mijn smaak is het exquise Cavatina uit dit kwartet, die net een fractie te snel is en daardoor diepgang mist. Het fascinerende slotdeel van Op. 18, nr. 6, La Malincolia, met zijn afwisseling van langzame en snelle thema’s, is ook iets te hectisch, waardoor de humor van dit deel minder goed tot zijn recht komt. Het programma is mooi opgenomen met een goede natuurlijke balans.  

Tekst: David Barick

*( Wanneer  beide delen op cd zijn opgenomen kun je de cd -speler programmeren om alle twee de versies af te spelen en je eigen oordeel vormen)