Ouderdom: hoe doe je dat?
Special Exits; A Graphic Memoir door Joyce Farmer
Fantagraphics Books
September 2010
ISBN: 978-1-60699-381-1
You’ll Never Know; A Graphic Memoir door C. Tyler
Book One: A Good and Decent Man
Fantagraphics Books
March 2009
ISBN: 978-1-56097-144-2
Book Two: Collateral Damage
Fantagraphics Books
July 2010
ISBN: 978-1-60699-418-4
Internationaal is het literaire stripverhaal een vitaal, jong genre. In Nederland misschien het best vertegenwoordigd door de Bommelboeken van Toonder en meer recent de omgewerkte romans van Reve en Wolkers door de formidabele striptekenaar Dick Matena. Echt veel oorspronkelijke, Nederlandse literaire beeldverhalen zijn er bij mijn weten niet. Ook in vertaling is er niet bijster veel te vinden, op de klassiekers van tekenaars als Crumb, Satrapi en Spiegelman na, en het onlangs in Nederland uitgebrachte Fun Home van Alison Bechdel, dat tot het puikje van de zalm behoort.
Special Exits (2010) zijn de getekende memoires van Joyce Farmer. Het vertelt het verhaal van Lars, eind zeventig, en Rachel, begin tachtig, door de ogen van Laura, de dochter van Lars en kennelijk het alter ego van de auteur. Farmer breekt hier met de memoires-conventie door niet onder eigen naam in het verhaal te figureren. In een periode van vier jaar zien we Lars en Rachel aftakelen en uiteindelijk achter de deur van de dood verdwijnen. Ze verwaarlozen hun gezondheid met blikvoer en chips, vergeten hun medicijnen, hangen de hele dag voor de televisie, vervuilen van lieverlee, isoleren zich van hun omgeving en maken steeds meer brokken. Rachel zakt door de wc en beschadigt haar rug zodanig dat ze immobiel raakt. Doordat ze de medicijnen voor glaucoom niet regelmatig druppelt, wordt ze tot overmaat van ramp blind. Lars krijgt een ongelukje met de auto, verrekt zijn rug en verbrandt zich vervolgens aan een te hete kruik. Ze weigeren elke hulp van buitenaf, behalve van dochter Laura, die onder alle druk verbazingwekkend monter blijft. Al met al een tamelijk deprimerend verhaal (‘How Nót to Get Old’) versterkt door de kleine, benauwende kaders waarbinnen Farmer in louter zwart en wit de lotgevallen verbeeldt.
In de twee delen van You’ll Never Know door C. Tyler (2009, 2010) staan ook twee hoogbejaarde ouders centraal. Maar dit verhaal richt zich niet zozeer op hun aftakeling, ofschoon aanwezig met hetzelfde patroon van ongezond eten en toename van kwalen en ongelukjes in en om het huis, alswel op het verleden van Chuck Tyler. Chuck Tyler, de vader van de auteur, Carol Tyler, was gedurende de tweede wereldoorlog in Europa gestationeerd. Zoals voor veel van de drie miljoen veteranen waren die oorlogservaringen in huize Tyler een taboe. Maar als Chuck de tachtig is gepasseerd, gebeurt er iets wat hem plotseling aan het praten brengt over onder andere de ‘rivers of blood’ in Italië. Wat de trigger is, ontdekt Carol pas aan het einde van deel twee. Zij veronderstelt lange tijd dat een geplande reünie de aanleiding is en komt op het idee een plakboek van zijn herinneringen en memorabilia samen te stellen.
You’ll Never Know is allerminst deprimerend, ondanks het zware onderwerp. Dat is toe te schrijven aan een zwierige, prettige verteltrant en een gevarieerde, geestige beeldtaal: kleur voor het lopende verhaal, sepiatinten voor het plakboek van Chuck; landkaartjes, wisselend formaat van de kaders, jaarboekachtige presentatie van de hoofdrolspelers en allegorische elementen. Wat verder bijdraagt aan de leesvreugde is de driedubbele verhaallijn. We volgen de turbulente verwikkelingen in Carols persoonlijke leven naast haar naarstige pogingen het verleden van haar vader los te peuteren onder andere door middel van gefilmde interviews. En dan hebben we nog de reconstructie van dat verleden in het plakboek zelf – een gedetailleerd, boeiend oorlogsverhaal. Tot slot, waar in Special Exits twee senioren mentaal en fysiek langzaam maar gestaag verkommeren, zien we hier hoe een kranig type van dezelfde leeftijd zijn vitaliteit weet te behouden door zich telkens weer ambitieuze doelen te stellen.
Tekst: Semira Dallali
