Een waargebeurd verhaal

Het geheim van mijn grootmoeder
Fethye Çetin
Uitgeverij Van Gennep
ISBN: 9789055159703
144 blz.


In Het geheim van mijn grootmoeder staat de moord op de Turkse Armeniërs in 1915 centraal. Eén van de oorzaken van deze genocide was de droom van de revolutionairen, die in 1913 de macht hadden gegrepen, van een groot aaneengesloten Turks rijk. Daarin zouden alle Turkssprekende volkeren verenigd worden. In deze beweging was geen plaats voor de Armeniërs en andere niet-Turkse volkeren. De Armeniërs die geografisch precies tussen de verschillende Turkse broedervolkeren in leefden, vormden daarom ineens de voornaamste belemmering van dit pan-Turkisme.
De huidige Turkse regering ontkent de genocide formeel en verzet zich actief tegen de internationale erkenning hiervan.(bron: Wikipedia)


Tegen deze achtergrond speelt het waargebeurde verhaal over het leven van Heranu alias Seher zich af. Aan het eind van haar leven neemt ze een kleindochter, de schrijfster van dit boek, in vertrouwen en vertelt deze wat er met haar, haar familie en dorpsgenoten in 1915 is gebeurd. Ze vertelt hoe ze ontsnapte aan de dood doordat ze geroofd werd en werd opgenomen in een Turks gezin. Daar kreeg ze een andere naam en werd ze opgevoed in het islamitische geloof. Over haar Armeense verleden, haar familie en de meegemaakte tragedie werd vanaf dat moment met geen woord meer gerept.

Sehers kleindochter was ontzet en verbijsterd door wat haar oma haar vertelde. Dat ze daar helemaal niets van geweten had! Dat zoiets had kunnen gebeuren! Dat niemand in haar omgeving ooit over die gruwelen gesproken had! Ze was toch na de dood van haar vader opgegroeid in het huis van diezelfde grootmoeder! Niet haar oma! Niet haar opa! Niet haar moeder! Wisten deze ervan? Ook op school was er nooit over gesproken.
Ze nam zich voor dit grote zwijgen te doorbreken.

Het geheim van mijn grootmoeder is de levensbeschrijving van een krachtige vrouw die geboren werd in het Osmaanse Rijk en stierf in de Turkse republiek.
Çetin heeft het boek in eenvoudige heldere zinnen geschreven. Ze beschrijft haar eigen kindertijd en vertelt over haar familie en haar grootmoeder met wie ze een speciale band had.
Deze grootmoeder neemt haar op het eind van haar leven in vertrouwen en vertelt haar beetje bij beetje wat voor vreselijke dingen ze in haar jeugd heeft meegemaakt. Diepe indruk op de schrijfster en de lezer maakt vooral haar beschrijving van de verdrijving van eerst de mannen en jongens en daarna de deportatie van de vrouwen en kinderen uit het dorp.
Het boek bestaat uit drie delen: jeugdherinneringen van de schrijfster, die van haar grootmoeder en de zoektocht in Amerika naar familieleden. In elk deel is de grootmoeder de hoofdpersoon uit wier naam haar kleinkind de wereld kenbaar wil maken welk leed en verdriet de Armeniërs in de loop van de geschiedenis is toegedaan.
En wie onlangs de door Bram Vermeulen gemaakte en door de VPRO uitgezonden serie In Turkije heeft gezien, weet dat dit trauma nog steeds niet is verwerkt. Noch door de Armeniërs, noch door de Turken.
Om het lezen te vergemakkelijken is op de laatste bladzijde van het boek de stamboom van de grootmoeder en haar kleindochter afgebeeld. Dat is erg prettig, want er komen heel veel namen in het boek voor.

Tekst: Ineke Kunst